📸 Plekberaadfoto’s door Maarten Nauw

Het Plekberaad Oud-Herlaer, georganiseerd in juni 2025 door Brabants Landschap, Het Noordbrabants Museum, Loom en het Ministerie van de Toekomst, was een experimentele methode om de toekomst van het landschap van Het Bossche Broek en Oud Herlaer gezamenlijk te verkennen. Centraal stond het idee van kathedraaldenken: het vermogen om plannen en visies te ontwikkelen die verder reiken dan de korte termijn en waarvan de voltooiing misschien pas door toekomstige generaties zichtbaar wordt. In dit beraad werd gezocht naar manieren om deelnemers bewust te maken van hun rol als “hoeders van de lange termijn” – mensen die zorgdragen voor de duurzame ontwikkeling van ecologie, cultuur en gemeenschap, voorbij de waan van de dag.

Het plekberaad fungeerde hierbij als een oefening in vertraging en heroriëntatie. Niet de mens stond centraal, maar het ecosysteem. Via wandelingen, artistieke interventies en gezamenlijke zintuiglijke ervaringen leerden deelnemers de plek opnieuw kennen, voorbij bestaande meningen en belangen. Dit sloot aan bij het idee van kathedraaldenken: eerst luisteren en ervaren, dan pas handelen, met oog voor processen die honderden jaren in de tijd beslaan, zoals bodemvorming, waterstromen of biodiversiteit.

Het proces bood ruimte om anders naar landschap en tijd te kijken. Kunstenaars
hielpen deelnemers letterlijk door de tijd te reizen – van vergeten geschiedenissen tot mogelijke toekomsten – en zo de plek te ervaren als een continuüm waarin verleden, heden en toekomst in elkaar grijpen. De collectieve ervaring droeg bij aan een gedeeld bewustzijn dat zorg voor een landschap ook verantwoordelijkheid voor toekomstige generaties betekent. Politici, beleidsmakers, bewoners en experts konden elkaar in deze setting ontmoeten als gelijkwaardige deelnemers, bevrijd van hun gebruikelijke rollen en
meningsverschillen.

De plekberaden hadden een diepgaande invloed op de ontwikkeling van Oud Herlaer. Waar in de oorspronkelijke plannen nog sprake was van een ‘buitenmuseum’ met conventionele sculpturen, verschoof het perspectief door de try-outs naar een ‘kunstlandschap’: kunst die niet naast de natuur bestaat, maar er organisch uit voortkomt en met haar verweven raakt. Dit inzicht kwam niet voort uit theoretische discussies, maar uit tastbare, zintuiglijke ervaringen die tijdens de wandelingen werden opgedaan.

Voor de initiatiefnemers – Brabants Landschap en Het Noordbrabants Museum –
betekende dit een belangrijke correctie en verdieping van hun visie. Zij konden met eigen ogen zien wat het oplevert om kunst te laten ontstaan vanuit de plek zelf en om natuurlijke processen zichtbaar te maken. Dit maakte het mogelijk om abstracte ideeën direct te toetsen en aan te scherpen.

De overige deelnemers, waaronder omwonenden, ontdekten wat de plannen concreet inhielden. Vooroordelen en misverstanden konden worden weggenomen en er ontstond ruimte voor kritische reflectie en suggesties. Belangrijker nog: doordat iedereen betrokken was in deze vroege ontwikkelingsfase, groeide er wederzijds begrip en draagvlak. Zelfs partijen die in het verleden tegenover elkaar stonden, vonden elkaar in de gezamenlijke ervaring en in het open proces waarin plannen mochten rijpen en veranderen.

Deze iteratieve en participatieve aanpak leverde niet alleen meer richting en vaart op, maar ook een grotere acceptatie van experiment en mogelijke tegenslagen. Mensen voelden zich mede-eigenaar van het proces, waardoor de kans op duurzame verbondenheid toenam. Net als in een ecosysteem zorgde de diversiteit van perspectieven en interacties voor veerkracht.

Het resultaat is dat de ontwikkeling van Oud Herlaer als kunstlandschap nu steviger verankerd is in een breed gedragen visie. De plekberaden bewezen hun waarde als cruciale bouwsteen voor het meerjarenplan: ze versnelden de ideeontwikkeling, boden bewijs en draagvlak, en toonden hoe een landschap op natuurlijke wijze richting kan geven aan culturele en maatschappelijke keuzes.

Zo werd Oud Herlaer niet enkel een fysieke plek, maar een voorbeeld van
kathedraaldenken in praktijk: een project dat verder kijkt dan het heden, waarin
deelnemers samen oefenen om hoeders van de lange termijn te zijn, met het landschap zelf als gids.

De tools van Plekberaad Oud-Herlaer zijn toegevoegd aan onze Plekberaad Toolkit